Symbole elektryczne PN-EN 60617 - tabela 30 oznaczeń + trener fiszek

Symbole elektryczne to znormalizowane oznaczenia graficzne elementów instalacji i obwodów, zdefiniowane w normie IEC 60617, która obejmuje ponad 1750 symboli w 13 kategoriach. W Polsce stosuje się jej odpowiednik PN-EN 60617 - normę wycofaną w 2018 roku, ale wciąż będącą standardem rysunkowym w projektach. Poniżej znajdziesz interaktywny trener fiszek z 30 podstawowymi symbolami oraz tabelę z rysunkami, nazwami i odniesieniami do normy - także w wersji do druku.

Jaka norma definiuje symbole elektryczne?

Symbole elektryczne definiuje międzynarodowa norma IEC 60617, prowadzona przez Międzynarodową Komisję Elektrotechniczną jako baza danych z ponad 1750 symbolami graficznymi podzielonymi na 13 kategorii. Kategorie obejmują między innymi symbole podstawowe (część 2), elementy bierne (część 4), półprzewodniki (część 5), wytwarzanie i przekształcanie energii (część 6), aparaturę łączeniową i zabezpieczeniową (część 7), przyrządy pomiarowe (część 8) oraz plany instalacji budynkowych (część 11).

Polski odpowiednik PN-EN 60617 został wycofany przez Polski Komitet Normalizacyjny w 2018 roku i nie ma bezpośredniego następcy. Wydanie PN-EN 60617 z 2008 roku obejmowało 1620 symboli. Mimo formalnego wycofania norma pozostaje w praktyce standardem: biura projektowe, programy CAD i dokumentacja producentów aparatury nadal używają jej oznaczeń. Szczegółowe porównanie wersji norm i różnic między IEC a PN-EN opisujemy w artykule o normie IEC 60617 i jej 1750+ symbolach.

Jak wygląda 30 podstawowych symboli elektrycznych?

Trzydzieści najczęściej używanych symboli elektrycznych dzieli się na 5 grup: instalacja domowa (żarówka, łączniki, gniazda), zabezpieczenia (bezpiecznik, wyłącznik nadprądowy, wyłącznik różnicowoprądowy), sterowanie (styki NO/NC, cewka, przycisk), maszyny i źródła (silnik, transformator, bateria) oraz elementy podstawowe (rezystor, kondensator, dioda, uziemienie). Najważniejsze z nich warto rozpoznawać bez zaglądania do tabeli:

• Żarówka (oprawa oświetleniowa) - okrąg z krzyżykiem w środku.
• Gniazdo wtyczkowe - półkole; kreska przy wierzchołku oznacza styk ochronny (gniazdo 2P+Z).
• Łącznik jednobiegunowy - ukośna kreska (dźwignia) odchodząca od toru prądowego.
• Bezpiecznik topikowy - prostokąt z linią przechodzącą wzdłuż przez środek.
• Wyłącznik różnicowoprądowy (RCD) - łącznik z symbolem przekładnika (okrąg na torze) i oznaczeniem prądu zadziałania, np. 30 mA.
• Uziemienie - pionowa kreska zakończona trzema coraz krótszymi poziomymi liniami.
• Silnik elektryczny - okrąg z literą M (dla silników trójfazowych z dopiskiem 3~).

Kolumna z numerem części IEC 60617 w tabeli wskazuje, skąd pochodzi dany symbol: część 11 to plany instalacji w budynkach, część 7 to aparatura łączeniowa i zabezpieczenia, a części 2, 4, 5, 6 i 8 obejmują symbole podstawowe, elementy bierne, półprzewodniki, maszyny i przyrządy pomiarowe. Dla kilku symboli podajemy też tradycyjne numery pozycji znane z PN-EN 60617, np. 11-14-03 dla łącznika jednobiegunowego i 02-15-01 dla uziemienia ogólnego.

Jak czytać schemat instalacji elektrycznej?

Schemat elektryczny czyta się od źródła zasilania w stronę odbiorników, śledząc linie, które reprezentują przewody. Obowiązuje kilka stałych zasad rysunkowych:

1. Linia ciągła to przewód lub tor prądowy; liczbę żył oznacza się ukośnymi kreskami na linii.
2. Kropka w miejscu przecięcia linii oznacza połączenie elektryczne; przecięcie bez kropki to skrzyżowanie przewodów bez styku.
3. Obwody wejściowe (zasilanie) umieszcza się z lewej strony lub u góry, odbiorniki z prawej lub u dołu.
4. Aparaty rysuje się w stanie beznapięciowym i spoczynkowym: styk zwierny jako otwarty, rozwierny jako zamknięty.

Kompletny przykład czytania schematu od licznika przez rozdzielnicę po obwody odbiorcze pokazujemy w artykule o schemacie ideowym instalacji elektrycznej. Przy identyfikacji przewodów na rzeczywistej instalacji pomocne będzie zestawienie kolorów faz L1, L2, L3 - brązowy, czarny i szary dla faz, niebieski dla przewodu neutralnego i żółto-zielony dla ochronnego.

Czym różnią się symbole na planie instalacji od symboli obwodowych?

Symbole na planie instalacji (rzucie mieszkania) pokazują rozmieszczenie osprzętu, a symbole obwodowe pokazują działanie obwodu - dlatego ten sam aparat ma dwa różne oznaczenia. Gniazdo na planie to półkole umieszczone przy ścianie, a na schemacie obwodowym rysuje się zaciski L, N i PE z podłączonymi żyłami. Łącznik schodowy na planie to okrąg z dwiema kreskami, a na schemacie obwodowym - styk przełączny z jednym wejściem i dwoma wyjściami.

Plany instalacji korzystają z części 11 normy IEC 60617, natomiast schematy obwodowe (ideowe i montażowe) z części 2-8. W dokumentacji projektowej domu jednorodzinnego oba typy występują razem: plan służy monterowi do rozmieszczenia puszek i osprzętu, schemat obwodowy do podłączenia rozdzielnicy. Praktyczne zastosowanie symboli aparatów zabezpieczeniowych pokazujemy na przykładzie budowy i oznaczeń bezpieczników oraz schematu przekaźnika czasowego.

Jak szybko nauczyć się symboli elektrycznych?

Najskuteczniejszą metodą nauki symboli jest system fiszek z powtórkami rozłożonymi w czasie, znany jako system Leitnera: symbol, którego nie rozpoznasz, wraca do powtórki szybciej, a rozpoznany - coraz rzadziej. Dokładnie tak działa trener na początku tego artykułu: pokazuje rysunek symbolu, po kliknięciu odsłania nazwę i opis, a przyciskami "Wiem" / "Nie wiem" przesuwasz fiszkę między trzema pudełkami powtórek. Postęp zapisuje się w przeglądarce (localStorage), a pasek nad kartą pokazuje, ile z 30 symboli już opanowałeś - symbol uznajemy za opanowany po dwóch poprawnych odpowiedziach z rzędu.

W praktyce montażowej najszybciej utrwalają się symbole, które łączysz z realnym aparatem: ucząc się symbolu wyłącznika różnicowoprądowego, obejrzyj różnicówkę w swojej rozdzielnicy, a przy symbolach mierników sięgnij po multimetr - jak z niego korzystać krok po kroku, pokazujemy w przewodniku po pomiarach multimetrem.

Jak wydrukować ściągę z symbolami?

Ściągę drukuje się przyciskiem "Wydrukuj ściągę" nad tabelą symboli albo skrótem Ctrl+P. Style strony są przygotowane do druku: trener fiszek i elementy interaktywne są ukrywane, a tabela z 30 symbolami - wraz ze zwiniętą częścią - rozwija się automatycznie i drukuje w całości. Wydruk mieści się na dwóch stronach A4 i sprawdza się jako ściąga warsztatowa lub pomoc na zajęcia z podstaw elektrotechniki.

Powiązane artykuły

• norma IEC 60617 i pełny wykaz symboli
• schemat ideowy instalacji
• jak używać multimetru
• kolory faz L1, L2, L3

Źródła

1. IEC 60617 - oficjalna baza symboli graficznych dla schematow - std.iec.ch (norma)
2. PKN - katalog norm serii PN-EN 60617 (symbole graficzne) - pkn.pl (norma)
3. PN-HD 60364-4-41:2017 - Ochrona przed porazeniem pradem elektrycznym - pkn.pl (norma)
4. Wikipedia: Schemat ideowy (encja) - pl.wikipedia.org (encyklopedia)